Nguyễn Hoàng là chúa Nguyễn đầu tiên, người đặt nền móng cho vương quyền họ Nguyễn tại miền Nam Việt Nam. Ông là con trai thứ hai của Nguyễn Kim và được cử vào trấn thủ Thuận Hóa – Quảng Nam từ năm 1558, gây dựng quyền lực độc lập tương đối ở phía Nam khi đất nước phân tranh. Nguyễn Hoàng củng cố chính quyền, mở rộng lãnh thổ về phía Nam, phát triển kinh tế-thương mại và trở thành lãnh chúa lâu đời (1558–1613), đặt cơ sở cho triều đại nhà Nguyễn sau này. Ông được người đương thời và hậu thế ghi nhận là người mở cõi Đàng Trong và là tổ sáng lập quyền lực Nguyễn tại miền Nam.